ਅਰਬੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਝੁਲਸ ਰੋਗ
Phytophthora colocasiae
ਉੱਲੀ
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ
- ਪੀਲੇ ਘੇਰੇ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਭੂਰੇ ਧੱਬੇ। ਇਹ ਧੱਬੇ ਵੱਡੇ ਰੋਗ-ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਕਰਮਿਤ ਧੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੰਤਰੀ ਜਾਂ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਿੱਲੇ ਅਤੇ ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਤਿਆਂ, ਡੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਢਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੰਢਾਂ ਗਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।.
ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਲੱਛਣ
ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ ਛੋਟੇ ਭੂਰੇ ਧੱਬਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਘੇਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧੱਬੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਗੋਲ ਭੂਰੇ ਪੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਢੱਕ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਲੱਛਣ ਚਮਕਦਾਰ ਸੰਤਰੀ ਜਾਂ ਲਾਲ-ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜੋ ਸੰਕਰਮਿਤ ਧੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਰਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਵੇਲੇ, ਇਹ ਤਰਲ ਸੁੱਕ ਕੇ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਧੱਬੇ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਸਫ਼ੇਦ ਪਾਊਡਰ ਵਰਗੇ ਘੇਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਛੋਟੇ ਛੇਦ ਵੀ ਦਿਖਾਈਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ 'ਤੇ ਲਾਲ-ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੀਮਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਯਾਨੀ ਗੰਢਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਭੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਜ਼ਲਦੀ ਗਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ
ਜੈਵਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ
ਟ੍ਰਾਈਕੋਡਰਮਾ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੈਵਿਕ ਨਿਯੰਤਰਕ ਸਾਬਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਬੀ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰਾਈਕੋਡਰਮਾ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਓ। 10-20 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ/ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਅਰਕ ਤਿਆਰ ਕਰੋ। ਬੀਮਾਰੀ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦਾ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ। ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਣ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਜੈਵਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ ਏਜੰਟਾਂ ਨਾਲ ਇਲਾਜ਼ ਕਰੋ। ਬਿਹਤਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੈਵਿਕ ਨਿਯੰਤਰਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਰਤੋਂ।
ਰਸਾਇਣਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ
ਅਰਬੀ ਦੇ ਝੁਲਸ ਰੋਗ ਲਈ ਰਸਾਇਣਿਕ ਰੋਕਥਾਮ ਅਕਸਰ ਵਿਹਾਰਿਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਲਦੀ ਧੋ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨਾ ਮਹਿੰਗਾ ਅਤੇ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸਾਇਣਿਕ ਛਿੜਕਾਅ ਨਾਲੋਂ ਰੋਗ-ਰੋਧਕ ਕਿਸਮਾਂ ਵਧੇਰੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਛਿੜਕਾਅ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਜਦੋਂ ਮੌਸਮ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਵਧਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਰ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ। ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਕਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ, ਜਿੱਥੋਂ ਸੰਕਰਮਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਧੀਆ ਨਤੀਜਿਆਂ ਲਈ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਛਿੜਕਾਅ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਲਾਗਤ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ - ਇਹ ਛੋਟੇ ਖੇਤਾਂ ਲਈ ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਇਸਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਸੀ
ਅਰਬੀ ਦਾ ਝੁਲਸ ਰੋਗ 'ਫਾਈਟੋਪਥੋਰਾ ਕੋਲੋਕੇਸੀਏ' ਨਾਮਕ ਉੱਲੀ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਮੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਗਾਣੂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਛਿੱਟਿਆਂ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਮੀਂਹ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਪੌਦੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਰੀਕ ਬੀਜਾਣੂ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਡੰਡੀਆਂ 'ਤੇ ਗਿਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗਿੱਲੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜ਼ਲਦੀ ਪਨਪ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਰਬੀ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਬੀਮਾਰੀ ਝੋਨੇ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੀਜਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਪੌਦਿਆਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੀਮਾਰੀ ਬਰਸਾਤੀ ਅਤੇ ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫ਼ੈਲਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਨਮੀ 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ 30°C ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਗਾਣੂ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੇ-ਮੌਸਮੀਆਂ ਸੰਕਰਮਿਤ ਗੰਢਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬੀਜਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਨਵਾਂ ਸੰਕਰਮਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਰਬੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ 'ਦਸ਼ੀਨ' ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੌਦਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਕਰਮਣ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੀਮਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਬੀਮਾਰੀ ਹੈ।
ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਅ
- ਉਪਲੱਬਧ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਬੀਮਾਰੀ-ਮੁਕਤ ਬੀਜ/ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਰੋਗ-ਰੋਧਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਖੇਤ ਦੇ ਨਿਕਾਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਕਰੋ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਅਰਬੀ ਦਾ ਝੁਲਸ ਰੋਗ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਸੰਕਰਮਿਤ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਵਾਲੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਬਿਜਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਧ ਫ਼ਾਸਲਾ ਰੱਖੋ। ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ। ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਬੀਮਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿਓ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿਓ। ਬੀਜਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਕਟਾਈ ਉਦੋਂ ਕਰੋ ਜਦੋਂ ਪੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕੇ ਹੋਣ। ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤ ਵਿੱਚੋਂ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿਓ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਅਪਣਾਓ ਜੋ ਇਸ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਾ ਹੋਣ।.
ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ
Work in crop protection, seeds or fertilizer?
This page is powered by millions of live Plantix diagnoses. See where ਅਰਬੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਝੁਲਸ ਰੋਗ is spreading — district by district — with Crop Insights, part of Plantix Intelligence.
ਪਲਾਂਟਿਕਸ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ
